حيات را قبض نمايد . افاضه و قبض حيات به دست خداست ، گو اينكه بشر مىتواند با كشف قوانين افاضه و قبض حيات موجبات قابليت ماده‌اى را براى حيات فراهم كند يا از بين ببرد . * گفتيم كه حيات فعل بشر نيست و از حريم عمل بشر بيرون است ، احياء و اماته به دست خداست ؛ و گفتيم كه فراهم كردن شرايط حيات فعل بشر است . از اينها نبايد نتيجه گرفت كه تقسيم كار شده ، بعضى كارها كار بشر است و كار خدا نيست و بعضى كارها كار خدا هست و كار بشر نيست ؛ بلكه صرفاً مقصود تحديد و تقييد فعل بشر بود نه تقييد و تحديد فعل خداوند . آنچه از طرف خداوند است اطلاق و لاحدّى است و آنچه تقييد و تحديد است از طرف مخلوق است . اين مطلب دامنهء وسيعى دارد . براى توضيح و بيان اين مطلب شما را به جلد پنجم اصول فلسفه و روش رئاليسم ارجاع مىدهيم .